Thờ Thiên Hậu ở Nam Bộ

Thờ Thiên Hậu ở Nam Bộ

Người Hoa đến đất Nam Bộ dầu tiên vào năm Kỷ Mùi 1G79, với khoảng 3000 người, đứng đầu là Dương Ngạn Địch và Trần Thắng Tài. Lúc đầu, Chứa Nguycn cho họ định cư ó Mỹ Tho, Biên Hoà, thành một khu phố riêng. Sau đó, cuối thế kỷ XVII, nhóm níỊưòi Hoa khác do Mạc củu dẫn đầu đcn định cư và khai khẩn ớ Hà Tiên. Khi Tây Sơn đem quân vào Nam Bộ, xã hội loạn lạc, nhóm ngưòi Hoa ở Mỹ Tho và Biên Hòa đều tập trung về Chợ Lớn và định cư ỏ đó cho tới nay, tạo nên một trung tâm đô thị lớn của người Hoa.

>Khóa luyện thi Violympic toán lớp 8

Cỏn nhóm người Hoa ỏ Hà Tiên thì vẫn khai khẩn và phát triển mạnh thành một trung tâm thưong mại, buôn bán trên biển với

 

nội vùng và ngoại vùng. Sau này, khi Nguyễn Ánh thắng quân Tây Sơn, thì nhóm nguòi Hoa ổ Hà Tiên chịu thần phục nhà Nguyễn, họ đãng ký là ngoại kiều và đều được gọi là người Minh Hương.

>>Các bài văn hay

Sau này, thời nhà Thanh cũng có người Hoa di cư đến Nam Bộ, được gọi là Thanh Hương, tuy nhiên người Thanh Hương có số lượng không lớn, nên tên gọi này ít được mọi ngưòi biết tới. Thời Gìa Long, ngưòi Hoa được nhà Nguyễn cho lập thành 7 phu (Thắt phú), đó là Phủ Ninh Ba (tỉnh Trực Lệ), Chương Châu, Tuyền Châu, Phúc Châu (Phúc Kiến), Quảng Châu, Triều Châu, Quỳnh Châu tức Hải Nam (tỉnh Quảng Đông). Mãi đến thòi thuộc Pháp, tổ chức Thất phủ này mới bị bãi bó.

Thời Pháp thuộc, do hiệp định giữa Pháp và nhà Mãn Thanh, nên còn khá nhiều người Hoa nhập cư từ Hoa Nam vào đất Nam Bộ, họ hình thành 5 bang: Phúc Kién, Triều Châu, Quảng Đông, Hái Nam và Khánh Gia. Sô ngưòi Hoa đến trước, phần lớn gia nhập vào

  • bang mới, một số hòa vào làng xã của người Việt

Từ hai trung tâm định cư ban đầu, sau này ngưòi Hoa có mặt ổ hầu khắp các tỉnh Nam Bộ, trong đó phần lớn đã lấy vọ chồng là ngưòí Việt và nhập quốc tịch Việt Nam. Tuy nhiên, ỏ những noi người Hoa định cư đông, họ xây dựng thành các hội quán và đền miếu thờ phụng các vị thần linh của họ, trong đó nổi bật nhất là Thiên Hậu Thánh Mẫu.

Tại Việt Nam, theo thống kê cùa TS Trần Hồng Liên, cổ khoảng 50 nơi thờ bà Thiên Hậu, vói các tên gọi miếu, đền, chùa, cung, ỏ miền Bắc, nơi thò Bà ít hơn ồ Nam Bộ, như ỏ Hà Nội có đền thò Bà ả Phố Mã Mây, nơi xưa kia người Hoa cư trú nhiều. Tại Phố Hiến (Hưng Yên), bên cạnh rất nhiều các dị tích’thờ phụng của người Hoa thi có hai ngôi đền thờ Thiên Hậu, đó là đền Thượng và dền Hạ, Ỏ đây Bà được tôn xưng là Nam Hải Phúc Thần. Đền Hạ dược xây dựng tù trước, khí người Hoa ưiới đến định cư, ỏ ngay cạnh di tích Đông Đỏ Quảng Hội. Đến năm 1640, người Hoa mới xây dựng đền Thiên Hậu Thượng, tọa lạc trên bò hồ trung tâm Phố Hiến, tức thị xả Hưng Yên ngày nay, công trình kiến trúc mang đậm chất

Trung Hoa. Đặc biệt có tượng hai con nghê chầu hai bên đền, nén từ Lâu ngưòi Hưng Yên vẫn có câu ca :

“Ai về tỉnh lỵ Hưng Yên Thăm đền Thiên Hậu đôi bên nghê chầu Con duong ngậm ngọc bích cháu Con âm sửa ngọt một bầu nuôi con’’

Trong đền, nơi chính điện thờ linh tượng Thiên Hậu Thánh Mâu, hai bên có Thiên Lý Nhân (nhìn xa ngàn dặm) và Thicn Lý Nhĩ (nghe xa ngàn dặm), tương truyền là hai kể cướp biển được Bà cảm hóa và thu phục thành dồ đệ. Hàng năm, ngày 23 tháng 3 âm lịch, người ta má hội Thiên Hậu, có đám rước giữa đền thượng và đền hạ cùng thờ Bà.

Lùi xuống phía Nam, tại trung Trung Bộ có hai nơi thờ Thiên Hậu là Hội An và Nha Trang. Cũng giống như ở Phố Hiến (Hưng Yên), Hội An là một thương cảng, tủ thế kỷ XVI đă có người Nhật, ngưòi Hoa đến định cư, buôn bán, riêng nguời Hoa lập thành các bang. Nay ở Hội quán Phúc Kiến và Hội quán Ngũ Bang, có nơi thờ Thiên Hậu, hàng năm người Hoa tập hợp về đây cúng ngày vía bà 23/3 âm lịch, ỏ thành phố Nha Trang, tại khóm Phưỏc Triều, phường Ngọc Hiệp, có miếu thờ Thiên Hậu, vốn do ngưòi Hoa thuộc Bang Phưóc Triều lập nên tù năm 1875, dưới triều Tụ Đức. Gọi là miếu, nhưng thực ra nó kết hợp vừa là chùa, vủa là hội quán. Tuy gọi là chùa, nhưng nơi đày không thờ Phật, mà chí thò Thiên Hậu Thánh Mẩu.

Trên địa bàn tỉnh Bình Thuận, tại xã Phan Rí Thành, huyện Bắc Bình, cách thành phố Phan Thiết trên 70 km về phía bắc, cò ngôi Chùa Bà Thiên Hậu, do người Hoa xây dựng năm 1725, theo cách kiến trúc của ngưòi Trung Hoa. Đây là ngôi chùa thuộc loại cổ nhất của địa phương. Trong chùa còn lưu giữ 5 sắc phong Bà Thiên Hậu của các triều vua Nguyễn. Cũng có thông tin cho răng, ỏ Bình Thuận còn có ngôi chùa khác thờ Thiên Hậu, ỏ của biển Phú Hảỉ, chùa lập vào thế kỷ XVIII, sau đó chùa bị hu, tượng Thiên Hậu phải đưa về chùa ổng, nay người ta xây lại chùa Bà như trước kia. Nhân dân nơi đây kể lại sự tích Thiên Hậu giống như đã ghi trong

 

sách Vỏ, tuy nhiên lại có dị bản, Bà biến thành khúc gỗ trầm hương trôi vào cứa sông Luỹ, nhân dân vớt lên lập đền thờ Bà. Rõ ràng ớ đây đã có sự giao thoa về huyền thoại giữa Thiên Ya Na và Thiên Hậu, đặc biệt là việc tạo thần thông qua môtíp “cây thiêng” trôi dạt giống như trong sự tích Man Nưang ỏ Bắc Bộ và Thiên Ya Na ỏ Trung Bộ.

Trên đất Nam Rộ, Thiên Hậu Thánh Mẫu được thờ ỏ nhiều noi, thường tập trung ớ nhứng noi trước kia người Hoa sinh sống. Bà được thò như một thần chủ ớ nhiều chùa, miếu, nhưng có trường hợp Bà được phối thỏ cùng với các vị thần linh khác. Có thê’ kế ra một sổ ngôi chùa, miếu chính thò Thiên Hậu ỏ Nam Bộ.

Tại miền đông Nam Bộ, Binh Dương là noi có nhiều miếu / cung thò Thiên Hậu : Thicn Hậu Cung (thị xá Thú Dầu Một), xây dựng từ giủa the kỷ XIX, Ngoài Thiên Hậu là thần chú, còn phối thò các vị thần khác, như Ngũ Hành nương nương, ông Rổn, Bà Rổn, Ngũ thổ Long thần, Môn quan Thô địa, Bà Hỏa… Chùa Bà Bưng càu ờ ấp

  • thị xă Thú Dầu Một, xây dựng nãm 1867, Thiên Hậu Cung ỏ thị trấn An Thạnh, Thuận An, xây dựng năm 1879, Thiên Hậu Miếu ó đường Châu Văn Tiếp, thị trấn Lái Thiêu, Thiên Hậu Miếu ỏ thị trấn Lái Thiêu, Thiên Hậu Miếu ỏ thị trấn Dầu Tiếng, huyện Bến Cát… Trong các chùa miếu kể trên, ngày lễ Bà vào hai dịp 23/3 và mồng 9 tháng 9 Tại thành phố Biên Hòa, có miếu Thiên Hậu tại phường Bứu Long, noi phối thờ Thiên Hậu với Quan Thánh Đe và Ngũ Đăng Tố sư (tổ sư các nghề chạm đá, mộc và rèn).

Tại thành phố Hồ Chí Minh, có nhiều nơi thò Thiên Hậu Thánh mẫu với quy mô lón, đó là Miếu Thiên Hậu tạí số nhà 710 đường Nguyễn Trãi, quận 5. Đây là ngôi chùa / miếu do nhóm ngưòi Hoa gốc huyện Tuệ Thành, tinh Quảng Đống quyên tiền xây dựng vào năm 1760 và sau đó được trùng tu nhiều lần vào các năm : 1800, 1842, 1882, 1890 và 1916. Đổ là trung tâm của người Hoa ỏ Chạ Lớn, Sài Gòn. Sách Đại Nam nhất thống chí đã ghi sự kiện này. Có thể coi đây là ngôi chùa / miếu thò Thiên Hậu lớn nhất ỏ Nam Bộ.

Tại thành phố Hồ Chí Minh còn có ngôi miếu Thiên Hậu khác toạ lạc tại 122 bến Chương Dương, đưòng Nguyễn Thái Binh, Quận I. Miếu xưa kia còn là trụ sớ Quáng Triệu Hội quán của một nhóm người Hoa ỏ Quảng Đông. Họ gọi ngôi miéu này là Chùa Bà cầu ông Lãnh để phân biột với Chùa Bà Chạ Lớn. Chùa được xây vào nãm Đinh Hợi, 1887, năm 1920 chùa bị cháy, đến nãm 1922 thì được xây dựng lại, năm 1972 miếu được trùng tu thêm. Trên thần điện, hai bên Thiên Hậu có hai vị nữ thần nủa là Kim Hoa nương nương và Long Mau. Ngoài ra, còn phổi thò nhiều vị nam thần và nứ thần khác, nên nhúng ngày kỵ giỗ trong năm khá nhiều.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *